Reactie op Arno Ambrosius Deel 2

Bij deze het tweede deel van de reactie op De Helling’s artikel getiteld “Overwegingen bij een nieuwe strategie voor genetische manipulatie”. De aanleiding van dat artikel was de open brief aan Greenpeace waarin Nobel laureaten oproepen om de weerstand tegen genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s) te laten vallen, en overheden te verzoeken om het verbod op gemodificeerde gewassen te staken.

In deel één heb ik beargumenteerd dat het artikel, geschreven door Arno Ambrosius, een bron aanhaalt (het NAS rapport) om een negatief beeld van genetische modificatie te schetsen, terwijl de bron zelf juist positief is over de huidige GGO’s. Ambrosius beweert weliswaar dat GGO’s niet per definitie verboden moeten worden, toch komen veel van zijn argumenten rechtstreeks uit het anti-GGO handboek. Deze keer loop ik de rest van de argumenten af, in de hoop wat meer nuance aan te brengen in het toch redelijk éénzijdige verhaal. Vanwege de lengte heb ik een aantal beweringen die niet klopte links laten liggen omdat ze minder relevant waren voor de overkoepelende boodschap van het artikel. Hopelijk helpt het artikel toch weer wat mythes uit de wereld! Te beginnen bij de paragraaf “wensdenken”.

Wensdenken

In de tweede paragraaf van het artikel bouwt Ambrosius verder op de brief van de Nobel laureaten. Ambrosius neemt het de ondertekenaars van de brief kwalijk dat hun conclusie niet overeenkomt met zijn mening van het NAS rapport. Deze verwarring komt door de verkeerde interpretatie van Ambrosius zelf dus het heeft niet veel zin dat ik dit nogmaals uitleg. Het leek me echter wel belangrijk om dit even te herhalen aan het begin van dit betoog, aangezien herhaaldelijk wordt verwezen naar dit NAS rapport. In het kort, het NAS rapport concludeert dat GGO’s niet risicovoller zijn dan hun niet-GGO variant. De mening van de laureaten komt dus overeen met die van de wetenschappelijke en toezichthoudende instanties. Het is wel ironisch dat Ambrosius juist de ondertekenaars van de brief verwijt dat hun standpunt niet op feiten is gebaseerd. Deste storender is het als Ambrosius vervolgens ook nog voorbij gaat aan één van de kernpunten van de brief omdat hij struikelt over het woordje “boeren”.

In hun brief pleiten de laureaten er namelijk voor dat alle boeren toegang krijgen tot de moderne middelen. Er wordt niets gezegd over welke middelen moeten worden toegepast, of hoe die toegepast moeten worden. Het gaat puur over de beschikbaarheid, het uitbreiden van de potentiële gereedschapskist. Ambrosius reageert met:

“Als men praat over toegang tot biotechnologie, kan een volledig gemechaniseerd miljoenenbedrijf in de VS onmogelijk over één kam worden geschoren met een Afrikaanse boer die zijn akker met een hak bewerkt, én met alle producenten die daartussenin zitten.”

De manier waarop hij op het woordje “boeren” focust heeft verdacht veel weg van een drogreden die afleidt van de daadwerkelijke stelling. Dat blijkt  vooral uit het feit dat de oorspronkelijke stelling niet meer aan bod komt. Ambrosius doet liever alsof de Nobel laureaten een sinistere reden hebben om het woord “boeren” in de mond te nemen. De rest van ons zullen het met de ondertekenaars eens zijn dat alle boeren de vrijheid moeten hebben om zelf te kiezen wat ze verbouwen. Dat recht zou niet op moeten houden zodra het over gentech gewassen gaat, een situatie waar veel landen nu nog in zitten.

Het valt me ook op dat de heer Ambrosius graag de Nobel laureaten in een verkeerd daglicht zet, maar bijna geen woord rept over de handelingen van Greenpeace. Vindt hij de vernieling van testvelden bijvoorbeeld niet kwalijk? Zelfs zijn eigen conservatieve interpretatie van het NAS rapport komt niet overeen met de misinformatie die Greenpeace tot nu toe verspreid heeft. De enige opmerking hierover komt in de eind conclusie waar even globaal wordt aangegeven dat Greenpeace minder radicaal moet zijn in haar oppositie. Het artikel in de Helling had best wat kritischer mogen zijn over Greenpeace. In plaats daarvan worden de motieven van de Nobel laureaten verder in twijfel getrokken.

“De financiering daarvoor komt echter wel goeddeels van de chemische industrie, die financieel belang heeft bij toepassing van GMO op grote schaal. Het belang van deze broodheer wordt natuurlijk niet uit het oog verloren en weegt kennelijk zwaarder dan dat van andere groepen, die benadeeld kunnen worden door de voorgestelde toepassing van het onderzoek.”

Hoewel we natuurlijk op moeten letten dat er geen fraude gepleegd wordt, is de aanwezigheid van financiering op zichzelf geen bewijs van fraude, er moet ook een element van bewuste misinformatie zijn. Bijvoorbeeld: Als een loodgieter tegen mij zegt dat de leidingen vervangen moeten worden, dan kan ik wel zeggen “ja, dat is in het belang van zijn bedrijf”. Maar als we in een keuken staan die blank staat dan heeft hij misschien wel gelijk, ondanks dat het in zijn voordeel is. De mening van de Nobel laureaten komt simpelweg overeen met de wetenschappelijke literatuur. Het is dus gepaster om je af te vragen waarom sommige mensen of organisaties zo fel tegen hun oproep zijn.

Helaas moeten we het doen met een lofzang voor de nuchtere houding van Greenpeace als het om de 250 miljoen mensen gaat die aan vitamine A tekort lijden.

“Het is prijzenswaardig dat Greenpeace niet ingaat op de provocaties en nuchter vaststelt dat de oplossing voor ondervoeding ligt in een gevarieerd en gezond dieet.”

Ik hoop oprecht dat ik dit verkeerd interpreteer, maar de manier waarop dit probleem wordt afgewimpeld klinkt alsof Greenpeace en Ambrosius denken dat deze mensen wel toegang hebben tot een gevarieerd en gezond dieet, maar om de één of andere reden toch alleen maar rijst eten. Dat is een zware inschattingsfout. De alternatieven methodes, zoals het promoten van een gevarieerd dieet, bestaan al langer dan het Golden Rice project. Het probleem is echter nog steeds niet opgelost. Golden Rice richt zich juist op de mensen die geen toegang hebben tot een gevarieerd dieet. Ze zouden graag eens een mango eten, maar kunnen die simpelweg niet betalen. Greenpeace laat met deze opmerking in één klap zien dat ze zowel elitair als verkeerd geïnformeerd zijn.

Gouden rijst

Het is wel vreemd om in deze paragraaf te lezen dat de voordelen van Golden Rice niet ontkend kunnen worden, terwijl dat precies is wat Greenpeace momenteel doet. Het artikel in De Helling verwees eerder zelfs specifiek naar een bron die deze voordelen in twijfel trekt. Ik hoop dat de heer Ambrosius begrijpt dat dit nogal verwarrend begint te worden. Bij de GGO’s an sich is hij negatiever dan zijn eigen bron, en bij Golden Rice is hij positiever dan zijn eigen bron, maar in beide gevallen wordt niet uitgelegd waarom.

Gelukkig heeft hij in dit laatste geval wel gelijk. Het Golden Rice Project is inderdaad een mooi initiatief. De patenten zijn aan het goede doel gegeven, de sponsoring is zelfstandig geregeld (er is dus geen geld van de andere oplossingen gebruikt), boeren mogen de zaden hergebruiken en als ze minder dan $ 10.000 per jaar verdienen (de doelgroep) dan kost Golden Rice niet meer dan gewone rijst.

Ik vraag me dan oprecht af of Ambrosius het niet net zo frustrerend vindt dat een project dat zo goed bezig is toch zo belaagd wordt door organisaties zoals Greenpeace? Het maakt Greenpeace niet uit wat de gevolgen zijn, ze houden voet bij stuk. Je kunt je afvragen waarom dat precies is.

Verdeling van voedsel

“Het probleem is bekend: het is niet de hoeveelheid, het is de verdeling. Als de verdeling niet wordt opgelost, is het vermeerderen van de productie dweilen met de kraan open.”

Dit argument heeft een kern van waarheid. Het is waar dat we officieel al genoeg voedsel produceren. De context suggereert echter dat GGO’s zich richten op nóg meer productie, terwijl de eigenschappen die ingebracht zijn tot nu toe vooral gaan om behoud. Een veld met gemodificeerde Bt maïs en een veld met niet-gemodificeerde maïs produceren vrijwel hetzelfde als er geen sprake is van Europese maïsboorders. Maar zodra beide gewassen worden belaagd door dit insect, behoudt het gentech veld grotendeels van de oogst.

Een ander voorbeeld is Scuba-1; een rijst die 17 dagen onder water kan staan i.p.v. de gebruikelijke 3. Deze rijst is specifiek gemaakt om een stabielere oogst te verwezenlijken op plekken waar tekorten ontstaan door overstromingen. Juist de strijd tegen gentech draagt bij aan een situatie waarin probleemgebieden afhankelijk blijven van landen/bedrijven die eten verschepen. Het is dan ook niet gek dat de Nobel laureaten oproepen om de heksenjacht op deze gewassen te staken.

Opvallend is dat het artikel van Ambrosius vervolgens vrijwel hetzelfde argument gebruikt als de brief die hij eerder bekritiseerde. In plaats van boeren is de bewering nu dat “producenten” gelijke toegang moeten krijgen tot “land, zaad, bemesting, inputs en krediet, infrastructuur en afzetmarkt”. Ongeacht of het zaad gentech zaad bevat, blijft dit een vreemde wending. Ik stoor me echter meer aan de loze waarschuwing voor grote machten met belangen. Dit is namelijk iets waar we oprecht voor moeten waken, maar in plaats van vervolgens uit te leggen hoe we daar correct me omgaan, gebruikt Ambrosius het als afschrikmiddel. We weten inmiddels dat er belangen spelen, de vraag is hoe we ermee omgaan. Een groot bord neerzetten met “PAS OP, GEVAAR!” helpt niemand. Daarnaast gaat Ambrosius volledig voorbij aan het feit dat met name ontwikkelingsboeren baat hebben bij toegang tot GGO’s (figuur 1).

klumper-qaim-image
Figuur 1: De verschillen tussen GE en non-GE gewassen in percentages.
*** geeft aan dat er statistische significantie is gevonden op 0.01 niveau.
Bron: Klümper & Qaim, 2014

Ik moet mezelf wel enigszins nuanceren. Verderop in zijn artikel geeft Ambrosius wel een soort advies hoe we hiermee om moeten gaan. Volgens hem is het antwoord nóg strengere regelgeving. Toch gaan ook hier mijn wenkbrauwen van omhoog. Ten eerste omdat er geen bron wordt gegeven voor deze bewering, maar ten tweede omdat het European Academies Science Advisory Council (EASAC) nadrukkelijk aangeeft dat de huidige situatie, o.a. vanwege de strenge wetgeving, averechts werkt. Nog strengere regulering zal het gat tussen kleine bedrijven en multinationals alleen maar groter maken.

“One other consequence of the current situation is that only the largest companies in the seed business have the financial capacity to support the lengthy and costly procedures of seeking GM approval. Smaller companies are deterred as are new spin-offs from public sector plant science research (STOA, 2010).” EASAC (2013)

Monocultuur

“Ten eerste is het merendeel van het onderzoek en de ontwikkeling van GMO niet gericht op het resistent maken van voedselgewassen tegen plagen en ziektes, maar op resistentie tegen onkruidverdelgingsmiddelen (met name glyfosaat), met de bedoeling die naar believen te kunnen gebruiken.”

Ik weet niet precies wat Ambrosius bedoelt met plagen, maar ik denk dat de meeste boeren onkruid toch wel als plaag beschouwen. Een efficiënte oplossing voor dat probleem is dus wel degelijk om een gif te spuiten waar je gewas tegen bestand is. Dat betekent overigens niet dat boeren onnodig sproeien. Pesticiden kosten geld, en met je tractor het land opgaan ook. Er wordt dus nog steeds zo min mogelijk gesproeid. De exacte hoeveelheid hangt af van de situatie, maar voor glyfosaat ligt het rond de 840 gram actieve stof per hectare. Dat komt overeen met de inhoud van één tot twee blikjes frisdrank op een oppervlakte van bijna twee voetbalvelden.

“[…] [D]e International Agency for Research on Cancer Research (IARC) van de Wereldgezondheidsorganisatie heeft het in 2015 officieel aangemerkt als waarschijnlijk carcinogeen, hetgeen de hele milieubeweging al jaren riep.”

Ten eerste even een duidelijkere uitleg wat het IARC nou daadwerkelijk heeft geconcludeerd. Deze video legt dat mooi uit. In het kort; de IARC classificering geeft aan dat een stof in sommige omstandigheden, bij een bepaalde hoeveelheid, een risico op kanker heeft. Het bespreekt niet hoe groot de kans is dat we de stof tegenkomen en niet aan hoeveel we moeten worden blootgesteld. Om wat context te krijgen, van alle producten die het IARC getest heeft is er slechts ééntje in categorie 4 “niet-kankerverwekkend” terecht gekomen. Dan is er nog het feit dat de IARC uitspraak uitsluitend ging over beroepsmatige blootstelling aan glyfosaat. De resultaten zijn dus niet direct te vertalen naar risico voor consumenten, iets wat anti-activisten vaak wel doen. Volgens een later rapport van het WHO en de UN is het onwaarschijnlijk dat glyfosaat een risico op kanker veroorzaakt door blootstelling via het dieet. Maar ook al beperken we ons tot de beroepsmatige blootstelling, dan nog gaat dit weer in tegen het NAS rapport dat Ambrosius eerder citeerde. Daar wordt de IARC bevinding letterlijk besproken, en verwezen naar de EFSA bevindingen.

“EFSA concluded that glyphosate is unlikely to pose a carcinogenic hazard to humans and the evidence does not support classification with regard to its carcinogenic potential according to Regulation (EC) No 1272/2008.” – EFSA (2015)

Overige evaluatie van de gegevens van het IARC konden deze conclusie ook niet ondersteunen:

“[…] following the review of the totality of the evidence, the Panels concluded that the data do not support IARC’s conclusion that glyphosate is a “probable human carcinogen” and, consistent with previous regulatory assessments, further concluded that glyphosate is unlikely to pose a carcinogenic risk to humans.” – Williams et al. (2016)

“The current report of BfR to the EU based on the evaluation of over 30 epidemiological studies came to the overall assessment that there is no validated or significant relationship between exposure to glyphosate and an increased risk of non-Hodgkin lymphoma or other types of cancer.” – Bundesinstitut für Risicobewertung (2015)

Ambrosius slaat de plank dus niet alleen mis, hij doet het op een manier die extra verwarring veroorzaakt. In het begin van het artikel was hij het er nog op conservatieve wijze mee eens dat GGO’s geen gezondheidsrisico’s met zich meebrengen, maar inmiddels concludeert hij dat GGO’s functioneel zijn in het veroorzaken van kanker. Dat is nogal een verschil.

“Daarnaast is het huidige GMO-werk mede gericht op het verkrijgen en vergroten van antistoffen tegen ziektes en plagen, maar niet bekend is of en hoe die door de plant zelf aangemaakte stoffen in de grond accumuleren en kunnen worden afgebroken. Wellicht heeft het consumeren van die gewassen geen direct effect op de gezondheid van mens en dier, maar zeer waarschijnlijk wel op het milieu.”

Omdat kritiek op GGO’s vrijwel altijd over de herbicidetolerante (HT) en insectresistente (IR) gewassen gaat, wil ik deze opmerking even in die context plaatsen. Bt gewassen heten zo vanwege de bodembacterie waar de eigenschap vandaan komt, Bacillus thuringiensis. Die wordt in de biologische en conventionele landbouw als pesticide gesproeid. Er is ook onderzoek gedaan naar de biodiversiteit in een gentech Bt veld en een veld waar Bt gespoten werd. In het gentech veld lag de biodiversiteit hoger. Dit komt voornamelijk doordat het gentech gewas alleen de insecten aanvalt die ook echt van het gewas eten. De overige insecten die gewoon aanwezig zijn, worden niet gestoord. Dit in tegenstelling tot het sproeien.

Glyfosaat wordt gekenmerkt als een stof die snel wordt afgebroken door bodemorganismen. Daarnaast stelt het boeren in staat om minder te ploegen, wat weer gunstig is voor het bodemleven t.o.v. andere pesticiden. Ik wil niet de indruk wekken dat glyfosaat een wondermiddel is. Het is gewoon weer een middel dat net iets beter werkt dan de alternatieven.

Armoede

“GMO-onderzoek is kostbaar en dat wordt doorberekend in zaadprijzen. Boeren kunnen niet zelf aan zaadselectie doen, vanwege het bovengenoemde hybride karakter van GMO-gewassen, waardoor jongere generaties gewassen degenereren.”

Hier speelt Ambrosius met het idee dat veel boeren tegenwoordig niet meer kiezen voor het zelfstandig bewaren van zaden. Door de zaden in te kopen is de boer gegarandeerd van kwaliteit en homogeniteit, wat bij veel gewassen wel prettig is. Ik zou Ambrosius eens aanraden om de boeren die GGO’s verbouwen te vragen of ze het een probleem vinden dat ze jaarlijks nieuwe zaden moeten inkopen. De boeren die zich hierover hebben uitgelaten geven namelijk aan dat het een non-issue is.

Het is ook te gemakkelijk om maar gewoon te roepen dat er een monopolie is ontstaan terwijl we wetgeving hebben om dat tegen te gaan. In Amerika heet dit de antitrust law, in Europa de competition law. Als Ambrosius hier inhoudelijke kritiek op heeft dan hoor ik het graag, maar dit soort oppervlakkige angst veroorzaakt wederom alleen maar verwarring.

Eigendom van de mensheid

“GMO moet worden onderworpen aan nog strengere regulering, voor doelstellingen, prioriteiten en toepassingen. Er moeten vergaande beperkingen worden gesteld aan octrooi- en productbescherming, alsmede aan fusies en kartels.”

In dit hele stuk geeft Ambrosius weer geen enkele onderbouwing voor zijn suggesties. Zoals ik eerder al aangaf heeft strakke regulering juist een averechts effect en zijn er al beperkingen gesteld aan kartelvorming. Hoewel het een interessante discussie is hoe we met octrooien in de landbouw om moeten gaan,  legt Ambrosius niet uit welke beperkingen gesteld moeten worden en waarom. Een andere kant van die medaille is namelijk dat een groot bedrijf moeiteloos aan de slag kan gaan met uitvindingen van kleine bedrijven. Of dat meteen goed of slecht is durf ik nog niet te zeggen, maar het is in ieder geval weer ingewikkelder dan Ambrosius ons wil doen geloven.

Het artikel van Ambrosius slaagt er dus vooral in om hetzelfde te bereiken als de gemiddelde anti-GGO publicatie. Er wordt niet echt informatie verstrekt of concrete oplossingen gegeven, maar op het eind houd de lezer er wel een vaag, beklemmend gevoel aan over. Het is nogal een lang artikel geworden, dus mijn dank voor degene die het tot het eind gered heeft. Mocht je nog specifieke vragen of opmerkingen hebben, kom dan even langs op de facebookpagina MAMyths-NL of reageer op dit artikel.

 

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s