Reactie op Groen Licht uitzending

Groen Licht documentaire “10 billion, what’s on your plate”.  Tot 1 februari staat deze documentaire bij NPO uitzending gemist

Groen licht streeft ernaar om de feiten van de fabels te scheiden wat betreft duurzaamheid. Deze documentaire stelt de specifieke vraag, “hoe ziet een voedselproductie eruit als we 10 miljard mensen moeten voeden”. Ik ben me ervan bewust dat er beperkingen zitten aan een documentaire met zo’n breed onderwerp, maar toch zijn er een paar stellingen die naar mijn mening dichterbij fabel dan bij feit liggen. Ik heb me hier vooral op de beweringen over genetisch gemodificeerde organismen (GGO’s)gericht.

02:57 “Bij een bedrijf als Bayer denken ze dat de oplossing zit in een hogere opbrengst door genetische manipulatie. Uiteraard afkomstig uit hun eigen laboratorium.”

Bij Bayer accepteren ze dat genetische modificatie een onderdeel van de oplossing is, maar ik zie nergens dat ze GGO’s dé oplossing noemen. In tegendeel, Bayer geeft aan dat GGO’s slechts een uitbreiding van de mogelijkheden zijn. Het stoort me echter meer dat de documentaire zwijgt over de onafhankelijke organisaties zoals de Europese Commissie, de European Academies Science Advisory Council (EASAC), het Amerikaanse National Academies of Science (NAS) en nog veel meer die erkennen dat GGO’s bijdragen aan een duurzame en veilige voedselproductie. De nadruk op Bayer geeft het een ongeloofwaardige toon. Al helemaal in combinatie met de negatieve term “genetische manipulatie” die geregeld terugkomt in de documentaire.

03:40 “Is dat inderdaad de oplossing in de strijd tegen honger? Boeren kunnen hun zaden niet zelf vermeerderen zoals vroeger. Ze moeten die kopen bij multinationals zoals Bayer, elk jaar opnieuw.”

Wat heeft dit fragment precies met de stelling te maken? We zien boeren die klagen over een hybride gewas, maar de kijker moet er maar vanuit gaan dat deze boeren een GGO hebben gekocht van Bayer. De hele opmerking over het vermeerderen wordt niet toegelicht. Ik zal me eerst even op de opmerking van het vermeerderen richten, en daarna op het videofragment.

Westerse boeren staan hier wellicht iets anders in dan ontwikkelingsboeren, maar toch wordt het principe van zaadvermeerdering hier nogal uit zijn verband getrokken. De reden dat veel westerse boeren geen zaden hergebruiken heeft weinig te maken met een oneerlijke druk vanuit de zadenveredelaars en meer met een bewuste overweging van de boer zelf. Daarbij houden ze ten eerste rekening met de verhoogde kwaliteit en homogeniteit die het jaarlijks inkopen oplevert, en ten tweede met de eerlijk overeenkomst tussen boer en zaadveredelaar. GGO-boeren spreken zich steeds vaker uit tegen de fabel dat ze gedwongen worden om jaarlijks nieuwe zaden te kopen.

Sinds de introductie van hybridezaden begin 20e eeuw  zijn westerse boeren steeds minder gaan vermeerderen. Dat komt o.a. doordat het kruisen van hybridezaden een mengelmoes aan nakomelingen veroorzaakt die elk verschillende eigenschappen hebben. Als je een aantal hectare aan maïs verbouwt is het bijvoorbeeld niet gunstig als er veel variatie bestaat in de lengte van de plant, de benodigde voedingsstoffen of het moment waarop ze klaar zijn voor de oogst. Waarom dit vooral met hybridezaden te maken heeft wordt mooi uitgelegd in deze video. In het kort; het luistert heel nauw om de goede combinatie genen in een hybride te krijgen. De exacte combinatie in de generatie die de boer plant (F1) zorgt voor hogere opbrengst en homogeniteit. Maar zoals we weten wordt het DNA bij seksuele voortplanting gemengd, waardoor de tweede generatie nakomelingen (F2) niet alleen die exacte combinatie kwijt zijn, maar ook niet meer gelijk zijn aan elkaar.

Het is jammer dat de documentaire geen (westerse) GGO-boer aan het woord laat. Dat zijn namelijk geen slachtoffers maar mensen die de voordelen afwegen en bekijken wat voor hun situatie de beste keuze is. Hoewel initiatieven voor open-source zaden zeker interessant zijn, betekent dat niet meteen dat bedrijven die er hun geld mee verdienen kwaadaardig zijn. Daarnaast zijn patenten niet oneindig geldig. Het patent op de eerste generatie herbicidetolerante (HT) soja van Monsanto verliep bijvoorbeeld in 2015. Boeren kunnen die inmiddels bewaren en vermeerderen.

Wat betreft ontwikkelingsboeren moeten we er inderdaad voor waken dat ze de vrijheid houden die ze nodig hebben. Maar we moeten hier ook niet in doorschieten en de toegang tot moderne landbouwtechnieken blokkeren. Door uitsluitend een negatief licht te werpen op de invloed van de industrie stimuleert de documentaire dat laatste. We weten inmiddels bijvoorbeeld dat de Bt gewassen met name op ontwikkelingsboeren een positieve invloed hebben gehad door de hoeveelheid pesticide te verminderen (-37%) en de opbrengst te verhogen (+68%). Toch zijn er nog landen die deze gewassen verbieden omdat ze door milieubewegingen onder druk worden gezet. Documentaires die de halve waarheid vertellen helpen daar niet bij.

4:00 “Helder, de gemodificeerde zaden zijn een ramp, want de zaden zijn niet bestand tegen overstromingen.”

Op welke manier zijn de zaden gemodificeerd? In het fragment spreken ze namelijk alleen over hybride, maar de verslaggeefster noemt ze gemodificeerd. Omdat dit verder niet wordt uitgelegd is het lastig hier concreet op te reageren, maar ik vermoed dat de Swarna rijst het gevolg is van gewone veredeling. Aangezien de meeste kijkers dit subtiele verschil over het hoofd zullen zien, komt dit een beetje misleidend over.

Verder worden GGO’s op een zeer specifieke manier aangepast. Tenzij de rijstsoort nadrukkelijk is gemodificeerd om bestand te zijn tegen overstroming zal het geen effect hebben op de weerstand hiertegen. Links- of rechtsom blijft dit dus een krom argument. Het is niet zo dat het proces van genetische modificatie het gewas op magische wijze overal immuun voor maakt.

Er is wel een rijst die gemodificeerd is om bestand te zijn tegen overstromingen. Sub-1 rijst overleeft 17 dagen onder water terwijl de gemiddelde rijstsoort slechts 3 dagen overleeft. Inmiddels is er zelfs een Swarna-Sub1 rijst. Die heeft de voordelen van Swarna en de overstromingsweerstand van Scuba-1. Het is mogelijk dat dit de rijst is die in het videofragment langskomt, maar het lijkt me onwaarschijnlijk aangezien Sub-1 rijst momenteel al meer dan 5 miljoen boeren in verschillende landen geholpen heeft, waaronder India, Bangladesh, de Filipijnen en Indonesië. De opmerking dat de boeren die het nodig hebben de gemodificeerde zaden niet kunnen betalen is dus ook onterecht.

Ik leg hier nogal wat nadruk op de voordelen van GGO’s, maar ik wil niet de indruk wekken dat elk probleem moet worden opgelost door een gewas te modificeren. Het gaat uiteindelijk om de oplossing. Of we een gewas nou droogteresistent maken door veredeling of door modificatie, het gaat erom dat (ontwikkelings)boeren een manier hebben om met de droogte om te gaan. Ik zie nu nog vaak dat er wordt opgeroepen een GGO oplossing te verbieden terwijl er geen succesvol alternatief is. Hoewel verbieden me sowieso geen goede oplossing lijkt, is dat helemaal onwenselijk.

5:45 “De zaden moeten in de handen zijn van de boeren, niet van bedrijven. Want bedrijven geven geen gratis zaden weg. En als het bedrijf de prijs verhoogt, hoe komt de boer dan nog aan zijn zaden?”

Het verbaast me dat niet wat beter wordt nagedacht over dit argument. Als de boeren de zaden niet meer kunnen betalen, aan wie verkoopt het bedrijf zijn zaden dan nog? Of als boeren ervoor kiezen om hun zaden ergens anders te kopen? Boeren moeten absoluut de keuzevrijheid hebben, maar die vrijheid wordt vooral beperkt door normale dingen zoals marktwerking. Is er reden om aan te nemen dat boeren momenteel op een negatieve manier beperkt worden in de aanschaf van zaden? En is er dan ook nog bewijs dat die beperking door zaadbedrijven bewerkstelligd wordt? De documentaire lijkt daar nogal vanuit te gaan, maar ik vind het nogal een sprong.

Er wordt ook benadrukt dat boeren gedwongen worden om bij de gemodificeerde gewassen de bijbehorende bestrijdingsmiddelen en kunstmest te kopen. Ten eerste zijn er, voor zover ik weet, geen contracten waar de boer verplicht wordt specifieke middelen te gebruiken. Ten tweede zijn er allerlei GGO’s zonder herbicidetolerantie. De papaya-industrie van Hawaï is bijvoorbeeld gered door resistentie voor het ring-spot virus. Verder vind ik zelf de Arctic Apple, Innate Potato en eerder genoemde Sub-1 rijst wel mooie voorbeelden van de mogelijkheden. De Bt gewassen zorgen er zelfs voor dat er mínder pesticide gesproeid hoeven worden.

Er bestaan natuurlijk ook gentech gewassen die voor een specifieke pesticide geschikt zijn, zoals de combinatie van RoundUp Ready gewassen met glyfosaat (pesticide). Het heeft bij die gewassen weinig zin om ze te verbouwen zonder glyfosaat te gebruiken. Dan neem ik de bewering uit de documentaire al heel ruim. Maar zelfs dan is er nog een voetnoot bij te plaatsen dat ook het patent op glyfosaat is verlopen. Een boer die soja verbouwt kan momenteel dus al HT soja verbouwen en vermeerderen zonder enige inmenging van een multinational.

Het is jammer dat de documentaire zo’n vertekend beeld van GGO’s neerzet. De rest van de documentaire lijkt een stuk genuanceerder. Ik ben bijvoorbeeld wel blij te horen dat de opbrengst van biologisch realistisch wordt neergezet, of dat kleine boeren weliswaar meer opbrengst per oppervlakte hebben maar dat dit ook meer arbeid betekent. Ook bij de slafabriek en de stamcelburgers worden de voor- en nadelen belicht. De vraag blijft waarom dat bij de gemodificeerde gewassen dan niet gelukt is.

Advertisements

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s